Inwoners van Zoetermeer krijgen mogelijk te maken met nieuwe regels voor het aanvragen van een referendum. De gemeenteraad bespreekt op donderdag 29 oktober een voorstel voor een nieuwe referendumverordening. Daarmee komt opnieuw de vraag op tafel hoeveel directe invloed inwoners kunnen uitoefenen op belangrijke besluiten van de gemeente.

Een referendum biedt inwoners de mogelijkheid om zich uit te spreken over een politiek onderwerp of een voorgenomen besluit. Het instrument kan worden ingezet wanneer een onderwerp veel maatschappelijke belangstelling oproept of wanneer inwoners vinden dat hun stem onvoldoende wordt gehoord.

Met een nieuwe referendumverordening kan de gemeente vastleggen aan welke voorwaarden een referendum moet voldoen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het aantal benodigde ondersteuningsverklaringen, de onderwerpen waarover een referendum mogelijk is en de manier waarop een verzoek wordt behandeld.

Invloed op gemeentelijke besluiten
Een referendum kan inwoners een extra mogelijkheid bieden om betrokken te zijn bij de lokale politiek. Normaal gesproken nemen de gekozen gemeenteraadsleden besluiten namens de inwoners. Bij een referendum krijgen inwoners zelf de gelegenheid hun mening via een stemming kenbaar te maken.

Dat betekent niet automatisch dat de uitslag juridisch bindend is. Bij een raadgevend referendum blijft de uiteindelijke beslissing bij de gemeenteraad. De politieke betekenis van de uitslag kan echter groot zijn, zeker wanneer veel inwoners deelnemen.

De precieze mogelijkheden hangen af van de regels die de gemeenteraad vaststelt.

Inwoners moeten 5.000 handtekeningen verzamelen
Een belangrijk onderdeel van het voorstel is de mogelijkheid voor kiesgerechtigde inwoners om een referendum aan te vragen over een besluit dat de gemeenteraad al heeft genomen. Daarvoor geldt een procedure in twee stappen.

Voor een eerste verzoek zijn 500 ondersteuningsverklaringen nodig. Om het referendum daadwerkelijk aan te vragen, moeten uiteindelijk 5.000 geldige ondersteuningsverklaringen worden verzameld. De eerste 500 tellen daarbij mee.

Daarnaast krijgt de gemeenteraad zelf de mogelijkheid om voorafgaand aan een besluit een referendum te organiseren over een ontwerpbesluit of een beleidskwestie.

Eerdere plannen voldeden niet
De vernieuwing van de referendumregels kent een lange voorgeschiedenis. De bestaande verordening dateert oorspronkelijk uit 2005. Naar aanleiding van een onderzoek door de Rekenkamer werd besloten de regels te actualiseren.

Een eerder ontwerp, gebaseerd op de modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, kreeg onvoldoende steun in de raadscommissie. Raadsleden vonden dat het voorstel niet volledig aansloot bij hun wensen.

In september 2025 vond daarom een bijeenkomst plaats waarbij de gemeenteraad de uitgangspunten opnieuw besprak. Dat overleg heeft geleid tot het voorstel dat nu op tafel ligt.

Gemeenteraad aan zet
De nieuwe regels moeten duidelijkheid bieden over de mogelijkheden voor inwoners om rechtstreeks invloed uit te oefenen op gemeentelijke besluitvorming. Ook wordt vastgelegd hoe een referendum wordt georganiseerd en welke rol de gemeenteraad daarbij speelt. Het voorstel is op 15 oktober besproken in de Commissie Plenair. Op donderdag 29 oktober volgt de behandeling in de gemeenteraad. Dan moet blijken of de nieuwe referendumverordening voldoende steun krijgt. De vergadering begint om 19.30 uur.