Hoeveel inwoners van Zoetermeer wachten op een woning die geschikt is voor rolstoelgebruik? En hoeveel van dergelijke woningen zijn er eigenlijk beschikbaar? Op beide vragen kan de gemeente momenteel geen volledig antwoord geven. Ondanks honderden aangepaste woningen ontbreekt een centraal overzicht van het aanbod, de vraag en de wachttijden. Dat blijkt uit een inventarisatie die het gemeentebestuur heeft uitgevoerd naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad.
Afgelopen zomer nam de gemeenteraad tijdens het perspectiefdebat een motie aan waarin het college werd opgedragen de situatie beter in kaart te brengen. De raad wilde onder meer weten hoeveel rolstoelgeschikte woningen Zoetermeer telt, hoe lang woningzoekenden moeten wachten en hoe groot de toekomstige behoefte is. Uit de inventarisatie blijkt dat woningcorporaties verschillende definities hanteren. Daardoor is het lastig om een betrouwbaar totaalbeeld te krijgen. Woningcorporatie De Goede Woning beschikt bijvoorbeeld over 156 rolstoeltoegankelijke woningen. Daarvan worden er 114 verhuurd via zorginstellingen. Dat betekent dat slechts 42 woningen rechtstreeks beschikbaar zijn voor individuele huurders.
Bij woningcorporatie Stedelink wordt een andere indeling gebruikt. Deze corporatie werkt met een sterrensysteem om de toegankelijkheid van woningen aan te geven. In Zoetermeer heeft Stedelink 206 woningen met drie sterren, die toegankelijk zijn voor mensen met een rolstoel of rollator. Daarnaast zijn er veertien woningen met vier sterren, die volledig rolstoeltoegankelijk zijn.
Omdat beide corporaties verschillende maatstaven hanteren, kunnen de aantallen niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld. Ook zijn er speciale woonvoorzieningen, waaronder de Focuswoningen aan de Leopoldhove en de Juweellaan.
Een belangrijk probleem is bovendien dat niet iedere gelijkvloerse woning automatisch geschikt is voor iemand die afhankelijk is van een rolstoel. Ongeveer twintig procent van de sociale huurwoningen in Zoetermeer behoort tot de categorie nultredenwoningen. Dat zijn woningen waarin belangrijke voorzieningen, zoals de woonkamer, badkamer en minimaal één slaapkamer, zonder trap bereikbaar zijn.
Voor rolstoelgebruikers is dat echter niet altijd voldoende. Zij hebben vaak extra bewegingsruimte nodig, bredere deuren, aangepast sanitair en een woning zonder hinderlijke drempels. Ook de indeling van de keuken en badkamer kan bepalend zijn. Daar komt bij dat de woonbehoefte per persoon verschilt. Een woning die voor de ene rolstoelgebruiker geschikt is, kan voor iemand anders onvoldoende toegankelijk zijn.
Juist daardoor is het moeilijk om vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen. Wanneer een aangepaste woning vrijkomt, zoeken gemeente en woningcorporaties naar een geschikte kandidaat. Dat betekent echter niet dat de woning automatisch aansluit bij de behoeften van degene die het langst wacht. Het ontbreken van een centrale registratie maakt het bovendien onmogelijk om betrouwbare uitspraken te doen over de gemiddelde wachttijd voor een rolstoelgeschikte woning.
Voor inwoners met een lichamelijke beperking kan dat grote gevolgen hebben. Wie niet zelfstandig kan functioneren in een reguliere woning, is afhankelijk van een beperkt aanbod. Wanneer passende huisvesting ontbreekt, kan zelfstandig wonen worden bemoeilijkt of uitgesteld.
Ook voor mantelzorgers en familieleden kan de situatie extra druk opleveren. Zij moeten mogelijk langer ondersteuning bieden wanneer iemand niet kan verhuizen naar een geschikte woning. De kwestie raakt daarnaast aan de omvangrijke woningbouwopgave van Zoetermeer. De gemeente wil de komende jaren duizenden woningen realiseren. Daarbij is de vraag in hoeverre nieuwbouwprojecten daadwerkelijk rekening houden met inwoners die afhankelijk zijn van een rolstoel.
In de gemeentelijke Woonzorgvisie is vastgelegd dat bij nieuwbouw meer aandacht moet worden besteed aan nultredenwoningen en levensloopbestendige woningen. Daarmee wil het stadsbestuur inspelen op de veranderende samenstelling van de bevolking. Maar ook hier geldt dat levensloopbestendig bouwen niet automatisch betekent dat een woning volledig rolstoelgeschikt is. De eisen voor mensen met een ernstige mobiliteitsbeperking kunnen aanzienlijk verder gaan.
Het college erkent dat de informatievoorziening verbetering behoeft en wil samen met de woningcorporaties werken aan betere monitoring. Door woningtypen duidelijker te registreren, moet in de toekomst meer inzicht ontstaan in de beschikbare voorraad.
Opvallend is dat het gemeentebestuur de motie van de gemeenteraad inmiddels als afgehandeld beschouwt, ondanks het ontbreken van een volledig overzicht van het aantal geschikte woningen en de wachttijden. Daarmee blijft een belangrijke vraag voorlopig onbeantwoord: hoeveel Zoetermeerders zoeken momenteel naar een rolstoelgeschikte woning zonder dat er passende woonruimte beschikbaar is?
Voor de gemeenteraad ligt hier een mogelijk vervolg op de eerdere motie. Zonder betrouwbare cijfers is immers moeilijk vast te stellen hoeveel extra rolstoelgeschikte woningen nodig zijn en of de bestaande nieuwbouwplannen voldoende aansluiten bij de werkelijke behoefte.
De komende jaren zal de druk op toegankelijke woningen naar verwachting verder toenemen. De uitdaging voor Zoetermeer is daarom niet alleen om voldoende nieuwe woningen te bouwen, maar vooral om ervoor te zorgen dat ook inwoners met een lichamelijke beperking daadwerkelijk zelfstandig kunnen blijven wonen.