Ben je je bewust van de kracht van een simpele glimlach naar een ander?

Regelmatig sta ik als rector/bestuurder bij de ingang van de school om onze leerlingen welkom te heten. ‘Goedemorgen!’ Een fijne schooldag wensen en even een glimlach geven. Ik kan bij de deur staan met een neutrale blik, met een ernstig gezicht of met een glimlach. Het verschil is opvallend. Een bescheiden lach levert vaak een glimlach terug op. Er ontstaat contact, al is het maar voor een seconde.

Een glimlach ontwapent, geeft ruimte en haalt soms net dat beetje spanning weg dat tussen mensen kan hangen. Het is een kleine uitnodiging: ik zie je, je mag er zijn.

We besteden veel aandacht aan wat we zeggen. We zoeken de juiste woorden voor een gesprek, bereiden presentaties voor, soms schrijven we toespraken uit en denken we lang na over hoe we een boodschap het beste kunnen overbrengen. Logisch, want woorden doen ertoe. Maar ondertussen vertelt ons lichaam minstens zo veel. Onze gezichtsuitdrukking, onze houding, de manier waarop we iemand aankijken of juist niet aankijken: het zijn allemaal signalen die we voortdurend uitzenden. Vaak zonder dat we het zelf doorhebben. Best complex allemaal.

Ter illustratie, naast non-verbale communicatie als een glimlach wat een enkele zin kan doen. Stel je voor: je zit in de auto en je bijrijder zegt: ‘Het licht verderop staat op groen.’

Op papier is dat een simpele mededeling. Het verkeerslicht staat inderdaad op groen. Dat is de zakelijke boodschap: de feitelijke informatie.

Maar er zit altijd meer informatie in. Kennelijk let je bijrijder goed op, spreekt ie Nederlands en is ie waarschijnlijk niet kleurenblind. Dat is de expressieve kant van de boodschap.

Daarnaast, als de mededeling klinkt als een waarschuwing, kun je er zomaar in horen: Let je eigenlijk wel op? Dat is het relationele aspect: wat zegt de boodschap over de verhouding tussen jullie?

En dan is er nog de bedoeling. De bijrijder heeft een doel met de uitspraak, bijvoorbeeld dat je wat meer vaart maakt. Dat noemen we het appellerende aspect.

Vier boodschappen in één simpele zin, puur verbaal.

Natuurlijk hoeven we niet achter iedere opmerking een ingewikkelde theorie te zoeken. Soms is groen gewoon groen. Maar het voorbeeld laat wel zien hoeveel er in menselijke communicatie meespeelt. Wat we zeggen, hoe we het zeggen en wat de ander erin hoort en dat nog steeds los van het non-verbale aspect zoals de glimlach.

Het is de moeite waard om hier eens een dag mee te oefenen. Het geeft inzichten. Beginnen met een bescheiden lach naar een leerling, iemand achter de kassa, in de winkel, je zal zien wat het doet. Je houdt er ongetwijfeld een goed gevoel aan over.

Philip de Vries is bestuurder/ rector van het Alfrink College.